Dlaczego mam katar i boli mnie gardło?


Poniżej zostały opisane wszystkie działania związane z przeprowadzeniem zajęć. Zajęcia są bardzo różnorodne, uwzględniają potrzebę aktywności ruchowych. Zadania są ujęte w porządku chronologicznym. Nauczyciel ma do dyspozycji wszystkie materiały potrzebne do przeprowadzenia zajęć, takie jak filmy, prezentacje multimedialne itp.

Autor: Dominika Salamon
Udział w filmie: Katarzyna Tyrawa
Opracowanie metodyczne: Agnieszka Napora, Agnieszka Kulus-Klepacka
Czas 60 minut

Scenariusz krok po kroku
Przejdź do sekcji: O scenariuszu | Przed zajęciami | Na zajęciach | Po zajęciach | Wiedza dla nauczyciela


O scenariuszu

Wprowadzenie
Katarzyna Tyrawa, lekarz pediatra endokrynolog dziecięcy opowiada dzieciom o tym, że każdy posiada wewnętrzną armię. Jakie są jej zadania i czy jej w ogóle potrzebujemy?
 
Zajęcia Dlaczego mam katar i boli mnie gardło to warsztaty pozwalające uczniom w atrakcyjny sposób, podczas zabawy ruchowej, dowiedzieć się jak to się dzieje, że ludzie się przeziębiają.
 
Zajęcia kładą nacisk na kształtowanie dobrych nawyków zdrowotnych, urozmaicone są ciekawą prezentacją multimedialną.
 
Cele
  • Uczniowie wiedzą się jak dochodzi do przeziębienia, jak mu zapobiegać oraz jak je leczyć.
  • Rozwijanie umiejętności uczenia się jako sposobu zaspokajania naturalnej ciekawości świata, odkrywania swoich zainteresowań i przygotowania do dalszej edukacji.

Podstawa programowa

Kształtowanie sprawności fizycznej dzieci i edukacja zdrowotna.
Uczeń kończący klasę I:
  • wie, że choroby są zagrożeniem dla zdrowia i że można im zapobiegać poprzez: szczepienia ochronne, właściwe odżywianie się, aktywność fizyczną, przestrzeganie higieny; właściwie zachowuje się w sytuacji choroby.

Wychowanie fizyczne i edukacja zdrowotna. Uczeń kończący klasę III:
  • wie, jakie znaczenie dla zdrowia ma właściwe odżywianie się oraz aktywność fizyczna;
  • dba o higienę osobistą i czystość odzieży.

Edukacja przyrodnicza. Uczeń kończący klasę III:
  • nazywa części ciała i organy wewnętrzne zwierząt i ludzi (np. serce,płuca, żołądek);
  • zna podstawowe zasady racjonalnego odżywiania się;
  • rozumie konieczność kontrolowania stanu zdrowia i stosuje się do zaleceń stomatologa i lekarza.

Metody pracy
  • Asymilacji wiedzy - pogadanka, wykład.
  • Samodzielnego dochodzenia do wiedzy - gry dydaktyczne.
  • Praktyczne - metody ćwiczebne.

Słowa klucze
  • zdrowie
  • wirusy



Przed zajęciami

 Sięgnij do swoich doświadczeń 

Co się dzieje, kiedy jesteśmy przeziębieni?

Zadaj uczniom przed zajęciami zadanie, które wzbudzi ich ciekawość i zachęci do sięgnięcia do wiedzy opartej na własnych doświadczeniach.

Instrukcja do zadania domowego

Jakie objawy sygnalizują, że możesz mieć przeziębienie?
Zastanów się, czy kiedyś już miałeś/aś infekcję zwaną przeziębieniem? Pamiętasz, jak się wtedy czułeś/aś? Co najbardziej Ci dokuczało? Wypisz przynajmniej 3 objawy przeziębienia.

W jaki sposób rodzice pomagali Ci wyzdrowieć? Wymień co najmniej jeden domowy sposób na przeziębienie stosowany w Waszym domu.


Na zajęciach

 Film 

Co wspólnego ma armia z przeziębieniem

Zajęcia rozpocznij od projekcji filmu - krótkiego wykładu naukowca. Film wprowadzi uczniów w tematykę zajęć.
 
Dzisiaj zajmiemy się sprawą, którą pewnie wszyscy doskonale znacie. Każdy z Was na pewno był kiedyś przeziębiony. Ale jak to się dzieje, że boli nas gardło i mamy katar? Zobaczcie co na ten temat ma do powiedzenia lekarz.

Film Dlaczego mam katar i boli mnie gardło?

 Pogadanka 

Po filmie

Zadaj uczniom pytania do filmu tak, aby powiedzieli jak najwięcej.

Przykładowe pytania:
Co widzieliście na filmie?
Co było głównym tematem filmu?
Na czym polega podobieństwo między armią a układem odpornościowym?
 
Dzisiaj poszukamy odpowiedzi na pytanie jak to się dzieje, że mamy katar i boli nas gardło.

 Nawiązanie do zadania domowego 

Jak się czujemy, kiedy jesteśmy przeziębieni?

Zapytaj uczniów jakie wypisali objawy przeziębienia i jakie przypomnieli sobie sposoby zwalczania go. Zapiszcie np. na tablicy te informacje przyporządkowując do dwóch grup:
  • objawy
  • sposoby radzenia sobie z przeziębieniem

Informacje możesz również uporządkować w postaci mapy myśli. Możesz wówczas niektóre z nich zapisać w formie rysunków.

 Pogadanka 

Co to właściwie jest przeziębienie?

Zadaj uczniom pytania naprowadzające na odpwoiedź.

Przeziębienie wywołują wirusy. Istnieje bardzo wiele rodzajów wirusów, ok. 200, ale jest taka jedna, szczególnie liczna „banda”, która najczęściej wywołuje tę chorobę. Jak działają wirusy? Zaraz sami się przekonacie.

W części Wiedza dla nauczyciela znajdziesz dodatkowe informacje o tym, co to są wirusy i przeziębienie.

 Zobrazowanie wiedzy 

Jakie wirusy są najczęściej odpowiedzialne za przeziębienie?

Przygotuj pojemnik z piłkami. Powinno być ich w sumie tyle, ilu jest uczniów. Po dwie żółte, niebieskie, białe, zielone i reszta czerwonych. Każdy uczeń losuje jedną.  Po wylosowaniu uczniowie zauważą, że najwięcej jest piłek czerwonych.  One symbolizują wirusy, które najczęściej wywołują przeziębienie. Są to RINOWIRUSY.
 
Zapisz na tablicy nazwę RINOWIRUSY. Aby łatwiej zapamiętać nazwę podpowiedz dzieciom, że jest to banda wirusów RINO.
 
Pozostałe dzieci wylosowały piłeczki innych kolorów – to inne wirusy mogące również wywołać przeziębienie, ale żeby nie wprowadzać zbyt wielu pojęć, poświęć uwagę tylko rinowirusom, to one najczęściej wywołują przeziębienie.
 
Zamiast piłek możesz użyć lekko nadmuchanych kolorowych balonów lub naklejek w różnych kolorach.

 Prezentacja 

Co to są wirusy?

Rozdaj dzieciom po ziarnku maku. Pomoże to im wyobrazić sobie rozmiar wirusa. Jest on nawet mniejszy niż ziarnko maku.
Jak myślicie, czy takiego małego wirusa można dobrze obejrzeć gołym okiem? Co jest nam potrzebne, żeby go dokładnie obejrzeć?
Pokaż zdjęcie mikroskopu elektronowego oraz zdjęcia różnych rodzajów wirusów widziane za pomocą tego mikroskopu.
 
Te i inne zdjęcia potrzebne do pokazania uczniom znajdziesz w części prezentacja. Wyświetl kolejno slajdy, o których mowa.

Prezentacja multimedialna Dlaczego mam katar i boli mnie gardło?

Wyświetl prezentację multimedialną. Powinna być gotowa do odtworzenia przez całe zajęcia. Slajdy ułożone są zgodnie z kolejnymi zagadnieniami poruszanymi na zajęciach. W odpowiednich momentach wyświetlaj slajdy odnoszące się do danego tematu.

 Pokaz 

Jak rozprzestrzeniają i namnażają się wirusy?

Wiemy już jak wyglądają wirusy. Ale to, że istnieją nie tłumaczy, skąd się bierze nasze przeziębienie. Dowiedzmy się zatem skąd się biorą objawy przeziębienia. Kluczem całego procesu jest nasz nos. Kichając, osoba chora rozsiewa miliony wirusów, a nasze nosy służą wirusom jako kolejne miejsce ataku.
 
Pokaż jak rozprzestrzeniają się wirusy od osoby chorej w trakcie kichania. Użyj spryskiwacza jako symulatora kichania. Efekt pokaż na umieszczonym w pewnej odległości kolorowym papierze, który wilgotnieje.
 
Na białą kartkę wysyp kilka ziarenek maku. Taka ilość wirusów może trafić na początku do śluzówki naszego nosa. Na kolejną białą kartkę wysyp większa ilość maku (szczyptę) - tyle wirusów jest  w nosie  już po godzinie. Na trzecią białą kartkę wysyp kolejną, dużo większą  kupkę maku (garść) - to „banda” wirusów, które zdążyły się namnożyć w ciągu 1 dnia i urzędują w naszym nosie powodując objawy przeziębienia.

 Zabawa ruchowa 

Jak człowiek broni się przed wirusami?

Uczniowie losują literki:
  • W (wirus 10 osób lub więcej),
  • G (granulocyt - 4 osoby),
  • L (limfocyt - 4 osoby).

Karteczek powinno być tyle, ilu jest uczniów. Rozdaj każdej grupie atrubuty:
  • Wirusy dostają kolorowe foliowe pelerynki.
  • Granulocyty, które jako pierwsza linia obrony na widok wirusów wszczynają alarm, dostają dzwoneczki.
  • Ostatnia grupa to Limfocyty, żołnierze układu odpornościowego. Dostają specjalne rękawiczki, którymi będą ściągać pelerynki-osłonki wirusów.

Jako pelerynki możesz wykorzystać worki na śmieci.
 
Wyjaśnij zasady i zadania.

Nie wolno uderzać innych dzieci, szarpać za ubranie (wolno dotykać pelerynek).
 
Zapraszam granulocyty. Stoją w gotowości na środku sali. Wirusy są przyczajone na jednym końcu sali i na mój znak powoli będą skradać się do środka sali. Limfocyty czekają z boku. Gdy Granulocyty zauważą wirusy, zaczynają dzwonić dzwoneczkami i krzyczeć „uwaga wirusy!”. Limfocyty dołączą do grup na środku sali i będą ściągać pelerynki Wirusów w ten sposób unieszkodliwiając je. Gdy wszystkie Wirusy będą pozbawione pelerynek Granulocyty, z pomocą Limfocytów, zmiotkami i szufelkami posprzątają pozostałości „bitwy”.
 
Po wyjaśnieniu na czym ma polegać zabawa, jakie zadanie czeka każdą z drużyn oraz czego nie wolno robić – rozpocznij „bitwę”.
 
Wnioski z zabawy ruchowej.
 
Zabawa ma pokazać, że właśnie w wyniku takiej „walki” układu odpornościowego z wirusami czujemy w nosie swędzenie, zaczynamy kichać, wzrasta gorączka, drapie w gardle i wreszcie mamy katar – musimy oczyszczać nos.

 opcjonalne Ćwiczenie 

Jak lekarz stwierdza chorobę?

Jak myślicie, skąd lekarz wie, że jesteśmy chorzy? Przypomnijcie sobie, czy byliście kiedyś badani przez lekarza. Jak wygląda takie badanie?
 
Wybierz ochotnika pacjenta i ochotnika lekarza. Przećwiczcie oglądanie gardła za pomocą szpatułki i latarki. Powiedz uczniom co to jest latarka lekarska. Powiedz uczniom, że takie badanie jest bezbolesne, a jednocześnie bardzo ważne. Wszyscy powinni o tym pamiętać podczas wizyty u lekarza.
 
Pokaż uczniom jak zbadać swój puls na tętnicy promieniowej (na przegubie ręki). Powiedz co to jest stetoskop.
 
Zdjęcia ułatwiające pokaz znajdziesz w pobranej już prezentacji multimedialnej.

 Nawiązanie do zadania domowego 

Jak leczymy przeziębienie?

Co robimy, gdy jesteśmy przeziębieni? Czy idziemy wtedy do szkoły? Czy mamy ochotę na zabawę? Co dają nam rodzice, żeby nam pomóc? Spójrzcie na informacje wypisane z Waszego zadania domowego.

Zanim podsumujesz uporządkowane informacje, pozwól uczniom podać przykłady dobrych metod leczenia przeziębienia.
 
W części Wiedza dla nauczyciela znajdziesz dodatkowe informacje o domowych metodach leczenia przeziębienia.

 Pogadanka 

Czy każdy wirus zawsze wywołuje chorobę?

Nie każdy wirus krążący w powietrzu wywoła u nas chorobę – odpowiednia dieta, ubiór w trakcie niepogody, czy prawidłowe odżywianie pozwalają naszemu organizmowi zwalczyć wirusy zanim się namnożą w naszym nosie, więc nie będziemy chorować.
 
Poza tym, skoro znamy trasę wędrówki wirusów i objawy przez nie wywoływane, to możemy zapobiec rozprzestrzenianiu się infekcji.

 Kreatywne myślenie 

Jak prawidłowo kichać?
 
Pokaż jakie są nieprawidłowe sposoby kichania. Użyj spryskiwacza z wodą i kartki kolorowego papieru, podobnie jak poprzednio.
  • Kichanie w powietrze – dzieci zauważą, że kropelki wody z wirusami mogą przebyć dużą odległość.
  • Kichanie w dłonie – dzieci przekonają się, że dłonie stały się mokre i dotknięcie nimi czegokolwiek może przenieść wirusy.

Czy wiecie jaki jest inny, lepszy sposób kichania? Macie jakieś pomysły? Ważne, żeby wirusy się nie rozprzestrzeniały. Pozwól uczniom kreatwnie pomyśleć i wymyślić inny niż zaprezentowany sposób kichania.
 
Jeśli dzieci nie odkryły tego sposobu, pokaż go:
  • kichanie w zgięty łokieć – dzieci wywnioskują, że jest to lepszy sposób niż dwa powyższe.

 Pokaz 

Jak prawidłowo myć ręce?

Pokaż dzieciom jak prawidłowo umyć ręce. Mogą to same przećwiczyć na przerwie. Dzieci liczą czas prawidłowego mycia rąk za pomocą piosenki.

Odpowiedni czas to ok. 15 – 20 sekund czyli tyle co odśpiewanie „Wlazł kotek na płotek...”

 Pokaz 

Jak i po co zakłada się maseczkę na twarz?

Użyj spryskiwacza z wodą, zasłoń „kranik” maseczką. Dzieci zauważą, że rozpylenie wody jest znacznie mniejsze niż bez maseczki.

Jeśli możesz, rozdaj każdemu dziecku własną maseczkę, którą może wziąć do domu.

 Pogadanka 

Podsumowanie zajęć

Jeszcze raz zadaj pytania: Jak przebiega przeziębienie?  Czy możemy uniknąć przeziębienia? W jaki sposób? Uzupełnij wypowiedzi dzieci, podsumuj.


Po zajęciach

 Zadanie po zajęciach 

Obserwacja

Zadaj zadanie, które uruchomi wiedzę z zajęć i zachęci do obserwacji.
 
W wybrany dzień po lekcjach postaraj się obserwować domowników, kolegów i osoby np. w tramwaju, w sklepie. Spróbuj policzyć, ilu z nich kichnęło? Zaobserwuj – co potem zrobili? Jakich przedmiotów potem dotykali?
 
Zastanów się, jakie przedmioty u Ciebie w domu są dotykane niemytymi rękami. Na których z nich może znajdować się najwięcej wirusów? Możesz sam/a wyczyścić powierzchnie zabrudzone wirusami, używając szmatki i wody z płynem do mycia lub mydłem. Pamiętaj też, że wirusy z Twoich rąk usunie odpowiednio długie ich mycie.

 Sprawdzenie zadania domowego 

Wyniki obserwacji

Zapytaj uczniów o wyniki obserwacji. Zapytaj jakie zachowania zaobserwowali. Które z tych zachowań można byłoby zamienić na takie, które nie stwarzałyby ryzyka zarażenia innych?


Wiedza dla nauczyciela

Co to są wirusy?
Rhinowirusy (HRV, wirus przeziębienia), to opakowane w osłonkę z białka fragmenty kodu genetycznego RNA, które  nie umieją samodzielnie żyć i się rozmnażać, a do rozwijania się w innych organizmach wystarczy im tylko część informacji genetycznej mówiąca jak się powielać.
Po wniknięciu rhinowirusów do organizmu człowieka, ich materiał genetyczny (RNA) włączany jest do cząsteczek DNA (genomu człowieka). Wirusy mają zdolność do zmiany aktywności wielu naszych genów.   

Wirusy a bakterie
W przeciwieństwie do bakterii, wirusów nie można nazwać organizmami. Wirusy są znacznie bardziej niebezpieczne od bakterii. Po pierwsze wszystkie są złe. Po drugie nie działają na nie antybiotyki, a naszym jedynym sprzymierzeńcem w walce z nimi, jest nasz system odpornościowy: armia białych ciałek krwi, którą zresztą wirusy umieją taktycznie wyprowadzać w pole.

Przeziębienie a grypa
Rhinowirusy wywołują  ostre zapalenie błony śluzowej nosa i gardła. Wnikając do organizmu przez nos i gardło, niszczą tkanki do których się dostały, powodują ich drażnienie, ból i obrzęk  oraz wydzielanie śluzowej wydzieliny. Daje to charakterystyczne objawy przeziębienia: ból gardła,  podwyższona temperatura, kaszel, katar,  kichanie, złe samopoczucie i ogólne rozbicie. Od grypy odróżnia je początkowy brak kaszlu, niższa gorączka, a także rzadkie występowanie bólów głowy. Różnice te są jednak często trudne do wychwycenia.  Po około tygodniu od wniknięcia do organizmu, nasz układ immunologiczny potrafi skutecznie je zwalczać.

Jakie są domowe metody leczenia przeziębienia?
  • Odpoczynek
  • Picie dużej ilości płynów (w tym herbata ułatwiająca oddychanie i działająca rozkurczowo na oskrzela)
  • Syrop z cebuli/czosnek - środek przeciwzapalny i rozszerzający oskrzela/pobudzający odporność
  • Łyżka miodu przed snem (działanie przeciwkaszlowe)
  • Preparaty z jeżówki (roślina znana pod nazwą Echinacea - skraca czas choroby)
  • Roztwory soli do nosa, też w formie ihnalacji (zmniejszają obrzęk śluzówki nosa, nawilżają, ułatwiają oddychanie)

Literatura uzupełniająca:
1. Choroby wirusowe -1.rozdział w części pt. Choroby zakaźne w podręczniku dla lekarzy Interna Szczeklika wyd.z roku 2012
2. Artykuł poglądowy pt. Leki roślinne stosowane w chorobach układu oddechowego dostępny w: Dent. Med. Probl. 2007, 44, 4, 507 515 lub pod adresem: http://www.dmp.am.wroc.pl/artykuly/DMP_2007444507.pdf